Marchew, Carrot, Carotte, Karotte, Zanahoria

marchew

Historia marchewki sięga starożytności. Jej ojczyzną najprawdopodobniej są Chiny, choć spotkałam także wersję, że pochodzi z Afganistanu. Nie ma za to wątpliwości, że uprawiana była w antycznej Grecji i Rzymie. Wtedy jednak wykorzystywana była głównie w celach leczniczych. Wierzono, że jest afrodyzjakiem, a Hipokrates zalecał nasiona marchwi jako środek antykoncepcyjny dla kobiet. W Azji marchew uprawiana jest od XIII wieku, do Ameryki trafiła w wieku XVII. Była także pierwszym warzywem, które puszkowano komercyjnie. No właśnie – warzywem? W większej części świata – tak, ale na przykład w Portugalii jest uważana za owoc :0 To z powodu jej głównego zastosowania w tym kraju. Tam marchewka jest wykorzystywana przede wszystkim do produkcji dżemu 🙂

TEORIA

Dziko rosnąca marchew ma korzeń koloru kremowego. Najbardziej obecnie rozpowszechniona, pomarańczowa odmiana została wyhodowana w Holandii dopiero w XVII wieku. Obecnie spotkać możemy także odmiany żółte, czerwone, czy fioletowe. Marchew to roślina dwuletnia, choć uprawiamy ją jako jednoroczną. W pierwszym roku wytwarza jadalny korzeń, w drugim łodygę i kwiaty.

kolorowe marchewki
źródło: kienthuc.net.vn

Odmiany

Ambrozja – odmiana wczesna, korzenie długości ok 23-25cm barwy pomarańczowej. Słodka

Amsterdamska – odmiana wczesna, korzenie długości ok 15cm, kruche i soczyste, barwa pomarańczowa.

Jagna – odmiana średnio-wczesna, korzenie długości ok 18-20cm, barwa pomarańczowa, odmiana polecana głównie na bezpośrednie spożycie

Nantejska – odmiana średnio-wczesna, korzenie długości ok 15cm, miąższ delikatny i kruchy, zbiory do października

Lenka – odmiana średnio-wczesna, bardzo plenna, barwa pomarańczowa, nadaje się do przechowywania

Perfekcja – odmiana późna, korzenie długości ok 20cm, barwa pomarańczowa, nadaje się do zimowego przechowywania

Lunar White – korzenie długości do 30cm, barwa biała, do bezpośredniego spożycia

Deep Purple – odmiana średnio-późna, korzenie długie, stożkowate, barwa fioletowa, do bezpośredniego spożycia. Uwaga: wysiew w maju

Purple Haze F1 – odmiana średnio-wczesna, korzeń długości ok 20cm, pomarańczowy miąższ i ciemna, purpurowa, prążkowana skórka. Po ugotowaniu blednie.

Koral – odmiana późna, plenna o małej skłonności do pękania, barwa pomarańczowa, nadaje się do przechowywania, odmiana dobra to produkcji soku

Solar yellow – odmiana o barwie żółtej, najlepsza do spożywania na surowo

odmiany marchwi

WYSIEW

Nasiona marchwi wysiewa się wprost do gruntu, w zależności od odmiany od marca do końca maja. Jeśli uprawiamy w rzędach, w kwestii rozstawy kierujemy się informacją podaną na opakowaniu (zwykle 20 – 30cm odstępu między rzędami). Jeśli korzystamy z metody Square foot gardening – 16 roślin na sekcję. Nasiona umieszczamy w ziemi na głębokości 1-2cm. Dobrze, żeby gleba miała już przynajmniej 6-7o C. Siejemy na wilgotne podłoże. Przygotowaną grządkę można przykryć cienką agrowłókniną, żeby kiełkujące nasionka miały cieplej.

WYMAGANIA

Marchew to roślina o średnich wymaganiach pokarmowych, ale lubi mieć dostęp do dużej ilości potasu. Ma niewielkie wymagania cieplne, dlatego możemy ją wysiewać już w marcu, a zbierać w środku lata, jednak optymalny zakres temperaturowy to 15 do 21°C. Dobrze uprawiać marchew na stanowisku słonecznym (zresztą takie preferuje większość warzyw). W przypadku marchwi więcej słońca oznacza więcej cukrów i karotenu w korzeniach.

GLEBA

Marchew rośnie najlepiej na glebach lekkich, piaszczysto-gliniastych, próchniczych. Jeśli uprawiamy ją na glebach ciężkich, zbitych lub kamienistych, istnieje duże ryzyko, że korzenie będą pękać lub się rozwidlać. Optymalne PH gleby to 6-6,8. Marchew nie lubi gleb zasadowych, a szczególnie świeżo wapnowanych. Jeśli musimy przeprowadzić wapnowanie gleby, lepiej posadzić marchew w tym miejscu dopiero w kolejnym sezonie.

PODLEWANIE

Marchew podlewamy umiarkowanie. Ziemia powinna być wilgotna, ale korzenie nie mogą stać w wodzie. Najbardziej kluczowy pod względem podlewania jest okres kiełkowania, wtedy susza może wyrządzić największe szkody, więc musimy kontrolować stan gleby. W późniejszym okresie, jeśli pada w miarę regularnie, dodatkowe podlewanie nie jest konieczne.

CHOROBY I SZKODNIKI

Prawidłowa pielęgnacja roślin, odpowiednia gleba i płodozmian pozwalają w znacznym stopniu ograniczyć rozwój chorób czy ataki szkodników, ale nie wyeliminują ryzyka w 100%

Choroby

  • alternarioza naci
  • mączniak prawdziwy
  • bakteryjna plamistość
  • czarna zgnilizna
  • zgnilizna twardzikowata
  • szara pleśń

Szkodniki

  • połyśnica marchwianka
  • bawełnica topolowa
  • rolnice
  • guzak północny
  • mszyce
  • chrabąszcz majowy
  • paź królowej
  • drutowce
  • pędraki

Największe problemy przy uprawie marchwi sprawia połyśnica marchwianka. Oto ona:

polysnica-marchwianka
źródło: http://poradnikogrodniczy.pl/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chamaepsila_rosae,_wortelvlieg_(2)
źródło: wikipedia

Osobniki dorosłe nie są niebezpieczne dla upraw. To larwy żerują w korzeniach marchwi. Objawami zaatakowania przez połyśnicę są powygryzanie w korzeniach wąskie kanaliki, które momentalnie czernieją. Połyśnica w ciągu sezonu rozwija dwa pokolenia. Pierwsze, zimujące w glebie, pojawia się na początku maja i są bardzo niebezpieczne dla młodych roślin. Jedna larwa jest w stanie zniszczyć nawet 10 sztuk. Drugie pokolenie wykluwa się pod koniec lipca i żeruje w dojrzewających korzeniach. Jeśli nie chcemy używać oprysków chemicznych, a w ogrodzie ekologicznym nie chcemy! To zostają nam właściwie tylko środki zapobiegawcze, zmniejszające ryzyko wystąpienia połyśnicy. Należą do nich: płodozmian oraz uprawa współrzędna.

PŁODOZMIAN

Jak w przypadku innych warzyw, także przy uprawie marchwi ważne, aby nie uprawiać jej w tym samym miejscu rok po roku. Unikamy także uprawy po roślinach należących do tej samej rodziny, czyli na przykład po pietruszce czy selerze. Marchew, jak wiadomo, korzeni się głęboko, więc dobrze uprawiać ją po warzywach, które korzenią się płytko. Na przykład po kalafiorze, ogórku, kapuście czy kukurydzy. Marchew można uprawiać także po cebuli, jednak lepszym rozwiązaniem jest sianie marchwi w towarzystwie cebuli. Czyli uprawa współrzędna. Marchew z cebulą, to w ogóle dobrana para. Obecność marchwi odstrasza głównego szkodnika cebuli – śmietkę cebulankę, a z kolei cebula ogranicza zagrożenie wystąpienia połyśnicy marchwianki. Marchew lubi też rosnąc w towarzystwie porów i kopru, natomiast niekorzystnie wpływa na nią sąsiedztwo pomidorów.

ZBIÓR

Termin zbioru marchwi zależy od odmiany, jaką posialiśmy, a także od tego, w jakich warunkach nasiona kiełkowały. W przypadku odmian wczesnych, które w początkowej fazie wzrostu były przykryte folią lub agrowłókniną, na pierwsze zbiory możemy liczyć już w czerwcu. Odmiany późne, przeznaczone do zimowego przechowywania zbieramy w październiku. Ja osobiście wolę marchewki odmian wczesnych, przeznaczonych do bezpośredniego spożycia, ale jeśli ktoś zdecyduje się na robienie zimowych zapasów, powinien pamiętać o prawidłowym wykopywaniu i przechowywaniu korzeni, aby zbiory się nie zmarnowały. Do zbioru dobrze jest przystąpić w suchy dzień. Po deszczu, gdy ziemia jest mokra, a korzenie ubłocone, zachodzi większe ryzyko, że będą nam gnić. Po wykopaniu, pozbywamy się zielonej naci, która, jeśli jest zdrowa, dobrze wzbogaci nasz kompost. Nie przechowujemy marchwi w sąsiedztwie owoców, gdyż wydzielany przez nie gaz powoduje powstawanie w korzeniach marchwi substancji o nazwie izokumaryna, przez którą marchew staje się gorzka.

carrot

WŁAŚCIWOŚCI

Marchew jest chętnie spożywana ze względu na jej walory smakowe. Dodatkowo zawiera szereg witamin i minerałów (żelazo, fosfor, magnez),  a przede wszystkim źródłem ogromnych ilości beta karotenu. 100g marchwi pokrywa 700% dziennego zapotrzebowania na beta karoten. Marchew zawiera również wapń. Serwis nutriporta podaje, że 9 marchewek zawiera tyle wapnia, co szklanka mleka. Więcej ciekawostek o marchwi -> tutaj

Tak licznie występujące w marchewce składniki odżywcze powodują, że jej spożywanie ma korzystny wpływ na nasze zdrowie. Przy regularnym spożywaniu marchewki poprawia się kondycja skóry, włosów i paznokci, obniża poziom złego cholesterolu oraz ryzyko rozwoju miażdżycy. Składniki marchewki wspomagają wzrok, pamięć i koncentrację. Źródło

Wszystko jednak musi mieć swoje granice. Jedzenie zbyt dużej ilości marchewki może doprowadzić do problemów z układem pokarmowym (głównie wątrobą) oraz powodować przebarwienia skóry. Wiadomo, korzystajmy z umiarem 🙂

ZASTOSOWANIE

Osobiście, jadam marchewkę głównie na surowo, choć smakuje mi również kiszona. Można ją jednak przyrządzić również na inne sposoby: słono, słodko, ostro… Oto kilka przepisów znalezionych w internetach:

zupa z pieczonej marchewki i papryki

duszona marchewka po turecku

marynowana marchewka

pieczona marchew z miodem i tymiankiem

pasta marchewkowa

ciasto marchewkowe z ananasem

spagetti z marchwi

i kilka klasyków: marchewka z groszkiem; marchew kiszona; surówka z marchewki

PRAKTYKA

Praktyka to katastrofa. Absolutnie nie umiem uprawiać marchewek. Drugi rok z rzędu się nie udały. O ile w zeszłym sezonie rosły nieźle i jak już były prawie gotowe, „coś” je zeżarło, o tyle z obecnym sezonie to już całkowita porażka. Bardzo niewiele nasion w ogóle wykiełkowało, potem rosły marnie, w rezultacie z około 80 oczekiwanych marchewek będę mieć jakieś 10 w rozsądnych rozmiarach. Pewnie będę jeszcze próbować, może kolejnym razem się uda, ale na ten moment moje odczucia co do uprawy marchwi są raczej negatywne: długo wschodzi, długo zajmuje miejsce na grządkach, a plonów z niej niewiele. Ot co 🙁