Skrzyp – ekologiczno-ewolucyjne dywagacje

skrzyp intro

Próbowaliście kiedyś zwalczać skrzyp w ogrodzie? Niepotrzebnie 🙂 Po pierwsze, to bardzo pożyteczna roślina, a po drugie bardzo żywotna. Jeśli przez kilkaset milionów lat nic jej nie wytępiło, to i Wam się nie uda 🙂Skrzyp to ewolucyjny twardziel. Nic go nie rusza. Słyszeliście o mamutach? Albo o dinozaurach? Wiem, że tak 😉 Myślicie, że żyły dawno temu? Patrzcie na ten obrazek:

dzieje swiata

Mamuty pojawiły się na ziemi jakieś 250 tysięcy lat temu – to dawno. Dinozaury 237 milionów lat temu ? to bardzo dawno. A skrzypy ? 400 milionów! Nieźle, co? 🙂 Tym bardziej, że w przeciwieństwie do dinozaurów i mamutów żyją do teraz. Może są mniej liczne i mają mniejsze rozmiary niż kiedyś, ale za to udowodniły, że potrafią się przystosować do każdych warunków. Poznajcie je bliżej. Zapraszam.

Skrzyp polny jest rośliną pospolicie występującą w Polsce. Zazwyczaj jeśli coś ma w nazwie ?polny?, ?zwyczajny? albo ?pospolity?, z jego znalezieniem nie powinniśmy mieć problemu, bo występuje na dużej części terytorium kraju. Problem ze skrzypem jest natomiast taki, że oprócz polnego, są też inne odmiany i rozróżnienie ich między sobą nie jest już takie łatwe, a jest bardzo istotne, gdyż tylko skrzyp polny wykazuje pożyteczne dla nas właściwości. Najłatwiej jest go pomylić ze skrzypem leśnym i łąkowym, ponieważ tak samo jak skrzyp polny zielone pędy pojawiają się u nich dopiero po wysianiu zarodników. U pozostałych gatunków, pędy zarodnikowe i płonne występują w jednocześnie, więc łatwiej jest wychwycić różnicę.

skrzyp błotny
Skrzyp błotny źródło zjęcia
skrzyp polny
Skrzyp polny źródło zdjęcia

 

 

 

 

 

 

 

Powyższe zdjęcia przedstawiają dwa skrzypy.  Po lewej skrzyp błotny – trujący. Pędy zarodnikowe widoczne na wierzchołku występują równocześnie z zielonymi pędami płonnymi. Po prawej skrzyp polny. Pędy zarodnikowe już zaniknęły i widoczne są tylko zielone pędy płonne.

TEORIA

pędy skrzypu
źródło obrazka

Skrzyp polny bez problemu możemy spotkać w ogrodzie czy podczas spaceru. Rośnie przede wszystkim na glebach kwaśnych. Jest rośliną wieloletnią, rozmnaża się poprzez podziemne rozłogi oraz zarodniki. Wiosną wytwarza pędy zarodnikowe zakończone kłosem zarodnikowym. Wygląda to trochę jak grzyb, taki wyciągnięty muchomorek sromotnikowy (na obrazku obok widoczny z prawej strony)

 

Po rozsianiu zarodników te brązowawe pędy zasychają, a w ich miejsce pojawiają się tak zwane pędy płonne. I to właśnie one nas interesują. Te małe zielone roślinki wyglądające jak choineczki (na obrazku obok widoczny z lewej strony). Najprawdopodobniej, kiedy myślicie ?skrzyp?, właśnie one pojawiają się Wam przed oczami. Rozwijają się mniej więcej w maju i są dostępne aż do jesieni.

 

Właściwości

Skrzyp zawiera enzym (tiaminaza), który powoduje rozkład witaminy B1, dlatego przy zażywaniu preparatów zawierających skrzyp trzeba zadbać o uzupełnienie tej witaminy w organizmie. Ale oprócz tego jest bogaty w elementy bardzo pożądane. Ziele skrzypu polnego zawiera dużą ilość soli mineralnych, zwłaszcza związków krzemu, w tym dobrze rozpuszczającej się w wodzie krzemionki. Ponadto flawonoidy (czyli związki chemiczne pełniące rolę barwników i przeciwutleniaczy), fitosterole, kwasy organiczne, saponiny i cukry. Te właśnie substancje odpowiadają za jego właściwości lecznicze. Wspomaga leczenie wrzodów, nerwobóli, oparzeń czy reumatyzmu. Działa przeciwkrwotocznie i wspomaga przemianę materii. Więcej informacji na temat składu i leczniczych właściwości skrzypu możecie znaleźć -> tutaj lub -> tutaj.

Zbiór

Największa zawartość kwasu krzemowego występuje w skrzypie w okresie lipca i sierpnia i wtedy najlepiej jest go zbierać. To właśnie krzemionka jest odpowiedzialna za to, że skrzyp jest kruchy i szorstki, a przy rozcieraniu charakterystycznie skrzypi. Stąd nazwa rośliny. Pędy ścinamy ok 10cm na ziemią i wykorzystujemy od razu lub suszymy. W tym drugim przypadku rozkładamy gałązki (cienka warstwa) w ciemnym i przewiewnym miejscu. Nie wolno suszyć skrzypu bezpośrednio na słońcu, ponieważ straciłby cały kolor

zbior skrzypu

Zastosowanie

W kuchni

Znalazłam informację, że dawniej w celach kulinarnych używano także zarodnikonośnych pędów skrzypu. Tych brązowawych, wyrastających wczesną wiosną. Spożywano je po usmażeniu, ugotowaniu, np. w jajecznicy, na oleju, z grzybami. Konserwowano je w occie lub soli. (źródło). W tych samych zamierzchłych chyba czasach zielem skrzypu zwiniętym w garści szorowano garnki. Krzemionka ma bowiem dobre właściwości ścierne.

Napar ? łyżeczkę suszonego skrzypu zalewamy wrzątkiem i odstawiamy na 15 minut do naciągnięcia.

Nalewka ? 10g świeżego skrzypu zalewamy 50ml wódki. Pozostawiamy na 14 dni do naciągnięcia od czasu do czasu wstrząsając butelką.

W łazience

Jak już wspominałam skrzyp jest wyjątkowo bogaty w krzem. Ten pierwiastek, zwany pierwiastkiem urody, występuje niemal w każdej tkance organizmu człowieka. Szczególnie dużo jest go w komórkach skóry, włosów i paznokci. Pierwiastek ten jest odpowiedzialny za utrzymanie wilgotności tkanki łącznej oraz zapewnienie skórze jędrności i elastyczności. Krzem zawarty w skrzypie wzmacnia włosy, zapobiega rozdwajaniu i nadaje połysk. Są nawet tacy, którzy twierdzą, iż spowalnia siwienie i łysienie. Skrzyp wspomaga regenerację tkanek, dlatego odwary są stosowane do przygotowywania okładów na trudno gojące się rany oraz stłuczenia.

Kąpiel ? 100g suszonego skrzypu zalewamy litrem wrzątku. Zostawiamy na godzinę pod przykryciem. Przecedzamy i wlewamy do wanny z wodą.

Półkąpiel ? oryginalny fragment pochodzący z książki M. Treben ?Apteka Pana Boga?: 100 g ziela skrzypu zalać na noc zimną wodą. Następnego dnia ogrzać do wrzenia i dodać dowody do kąpieli. Kąpiel powinna trwać 20minut. Nie należy się wycierać tylko zawinąć w płaszcz kąpielowy i przez godzinę leżeć w łóżku. W czasie kąpieli woda musi sięgać nad nerki.

Płukanka do włosów ? 2 łyżki skrzypu zalewamy 3 szklankami wody i podgrzewamy do zagotowania. Odcedzamy i studzimy. Polewamy umyte wcześniej włosy. Taka kuracja odżywia i wzmacnia włosy oraz ogranicza ich przetłuszczanie.

płukanka

W ogrodzie

Skrzyp może mieć korzystny wpływ nie tylko na organizm człowieka, ale także na rozwój roślin, które uprawiamy w ogrodzie. Jeśli już ten skrzyp wykorzystaliśmy do jedzenia, picia, kąpania, płukania i szorowania garnków, a nadal mamy nadwyżki, ogród z pewnością będzie nam wdzięczny, jeśli zaaplikujemy mu podobną kurację. Ewentualnie, jeśli nie mamy ochoty eksperymentować na sobie, możemy zacząć eksperymenty od roślin.

Gnojówka ze skrzypu ? 1kg świeżego lub 200g suszonego skrzypu zalewamy 10 litrami wody. Odstawiamy przynajmniej na tydzień w zacienione miejsce, od czasu do czasu mieszamy. Gnojówka jest gotowa, kiedy proces fermentacji dobiegł końca, a z powierzchni zniknęła piana.

Podlewanie – przefermentowaną gnojówkę rozcieńczamy z wodą w stosunku 1:4  i używamy do podlewania. Można stosować kilkakrotnie w sezonie. Gnojówka wzbogaca glebę karmiąc mikroorganizmy, które w niej żyją. Gleba staje się bardziej żyzna, a rośliny lepiej odżywione.

Oprysk ? przefermentowaną gnojówkę rozcieńczamy z wodą w stosunku 1:5. Opryskujemy rośliny przeciwko chorobom grzybowym i mączniakowi. Aby opryski były skuteczne, należy je stosować w pogodny dzień, najlepiej rano i powtarzać co kilka dni przez okres 3 tygodni. Gnojówki ze skrzypu można także użyć do zwalczania mszyc, przędziorków i tarczników, ale wtedy potrzebujemy silniejszej broni. Dlatego używamy gnojówki, która jeszcze nie przefermentowała do końca, takiej 4-5 dniowej. Rozcieńczamy z wodą w stosunku 1:30 i pryskamy zaatakowane rośliny.

Wywar ? 1kg świeżego ziela lub 200g szuszonego zalewamy 10 litrami wody (najlepiej deszczówka). Odstawiamy na 24h, po tym czasie całość gotujemy przez 30 minut. Następnie studzimy. Taki wywar odcedzamy i rozcieńczamy z wodą w stodunku 1:3. Postały w ten sposón płyn wykorzystujemy do opryskiwania roślin przeciwko szarej pleśni, kędzierzawości liści, rdzy, parchowi i mączniakowi. Częstotliwość opryskiwania taka sama jak przy gnojówce: co 3 dni przez okres 3 tygodni