Pokrzywa – czy to na pewno chwast?

pokrzywa mala

Chwast to roślina, której zalety nie zostały jeszcze odkryte. R. W. Emerson. Czy pokrzywa to chwast? Zastanówmy się razem. Zapraszam. Pokrzywa to roślina, której zalety zostały już dawno odkryte, a mimo tego, w dalszym ciągu uznajemy ją za chwast. Czy to nie jest dziwne? Uprawiamy miętę czy lubczyk, a pokrzywę nadal próbujemy wytępić. Może warto zostawić kawałek ogrodu, w którym będzie mogła spokojnie rosnąć i tylko pilnować, aby nie wychodziła poza ustalone granice? A jeśli zdecydowanie nie chcemy jej u siebie, to przynajmniej znaleźć miejsce w okolicy, gdzie występuje naturalnie i od czasu do czasu podbierać co nieco, bo pokrzywa to naprawdę pożyteczna roślina.

TEORIA

Pokrzywa to pospolicie występująca roślina. Zwykle dorasta do ok 1m wysokości, ale zdarzają się też wyższe egzemplarze. Łodyga i liście pokryte są włoskami parzącymi. Zawierają one płyn drażniący, który dostawszy się do skóry już w ilości 0,0001 mg powoduje powstawanie na niej bąbli. Pod ziemią roślina wytwarza silnie rozgałęzione rozłogi. Oprócz rozsiewania nasion, rozmnaża się także właśnie przez te podziemne kłącza. To z tego powodu tak ciężko ją wytępić 🙂 W ciągu jednego roku kłącze może się wydłużyć nawet o 1,5 metra. Kwitnie od czerwca do października. Pokrzywę łatwo można pomylić z jasnotą białą. Szczególnie zanim rośliny zakwitną.

jasnota i pokrzywa

O zaletach pokrzywy już w starożytności pisał Hipokrates, także przez okres średniowiecza była ona wykorzystywana jako roślina lecznicza. W XIX wieku popularność pokrzywy mocno spadła, wykorzystywano ją głównie w okresach kryzysu (typu wojna) jako pożywienie awaryjne. W ostatnim czasie odkrywamy ją na nowo. A jest co odkrywać. Liście zawierają witaminy C, K, B2 oraz składniki mineralne ? szczególnie dużo potasu, ale także wapń, żelazo i fosfor. Surowcem zielarskim są jednak wszystkie części rośliny: od korzenia przez łodygi, liście po kwiaty i owoce.

WŁAŚCIWOŚCI

  • poprawia stan cery, włosów i paznokci
  • obniża poziom cukru we krwi
  • wspomaga trawienie
  • ma działanie oczyszczające krew
  • wspomaga procesy przemiany materii
  • ma działanie przeciwkrwotoczne
  • wspiera tworzenie czerwonych krwinek

Powyższe właściwości szczegółowo opisane są w książkach prof. A. Ożarowskiego i W. Jaroniewskiego ?Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie? oraz M. Treben ?Apteka Pana Boga?

PRAKTYKA

ZBIERANIE SUROWCA

Skupię się tu na liściach. Mają najwięcej zastosowań i są najłatwiejsze do pozyskania (nawet w dużej ilości). Choć pamiętajmy, że wykorzystać można całą roślinę. Liście można zbierać od maja do września. Najlepsze są liście z młodych pędów jeszcze przed kwitnieniem. Tak mniej więcej 20-30cm gałązki licząc od wierzchołka rośliny. Podczas zbierania pamiętajcie proszę o rękawiczkach, aby się nie poparzyć. (Gdyby jednak gdzieś dosięgła Was pokrzywa, miejsce poparzenia można potrzeć liściem babki lub mięty ? łagodzą pieczenie). Jeśli chcemy przechować listki, odrywamy je od gałązek, rozsypujemy luźno, aby się nie sklejały i suszymy w suchym i ciemnym miejscu. Ususzone listki są takie słono-gorzkawe w smaku. Można spróbować – już nie parzą 🙂

bukiet pokrzyw

ZASTOSOWANIE

W kuchni:

Napar – garść świeżych lub łyżeczkę suszonych liści zalewamy wrzątkiem i parzymy do naciągnięcia. Im dłużej, tym napój będzie bardziej intensywny.

napar z pokrzywy

Sok – do zrobienia soku można użyć samych liści, ale także łodyg. Łodygi zawierają więcej soku, ale jednocześnie są dosyć włókniste. Zwykła sokowirówka może nie poradzić sobie z takim materiałem. Wtedy trzeba połączyć pokrzywę z innymi składnikami np. jabłkami. Tutaj możecie znaleźć przepis na sok z pokrzywy przy wykorzystaniu wyciskarki wolnoobrotowej. Dwie uwagi do soku – pokrzywy szybko więdną, wiec do produkcji przystępujemy jak najszybciej po zbiorach. I dwa – pijemy świeży – wtedy jest najbardziej wartościowy.

Kulinaria – pokrzywę można wykorzystywać w sposób podobny jak szpinak. Kilka przykładów znalezionych w sieci: zupa, zupa z grzankami, pierogi, placki.

placki z pokrzywy
Źródło zdjęcia: http://bushcraftwilson.blogspot.com/

Barwnik – pokrzywa zawiera dużo chlorofilu, który jest wykorzystywany w przemyśle spożyczym jako naturalny zielony barwnik. Możecie go znaleźć na etykietach produktów pod kodem E140. W domu można go użyć na przykład do barwienia jajek wielkanocnych.

W ogrodzie

Ściółka – gałązki pokrzyw bez korzeni i bez nasion kładziemy luźno wokół roślin na grządkach. Ściółka ogranicza parowanie wody, więc ziemia pod nią dłużej utrzymuje wilgotność, a pokrzywy rozkładając się, stopniowo dostarczają glebie składników mineralnych, które następnie mogą być pobierane przez nasze warzywa.

Gnojówka – gałązki pokrzyw (najlepiej młode – przed kwitnieniem) układamy luźno w wiaderku i zalewamy wodą (najlepiej deszczówką). Aptekarska dokładność mówi 1kg na 10l wody, ja robiłam ?na oko?. Pozostawiamy na dwa tygodnie w zacienionym miejscu. Codziennie mieszamy, aby zapewnić dopływ tlenu (uwaga śmierdzi!!!). Ja nie mieszałam w ciągu tygodnia, bo jeżdżę na działkę tylko w weekendy i też się gnojówka zrobiła. Odcedzamy. Resztki roślinne wyrzucamy na kompost. Płyn rozczeńczamy z wodą w stosunku 1:20 i używamy do oprysków albo rozcieńczamy 1:10 i używamy do podlewania.

Zalety gnojówki z pokrzyw:

  • Zwiększa odporność roślin
  • Przyspiesza wzrost roślin
  • Aktywuje rozkład kompostu

gnojowka z pokrzyw

Wyciąg – jest preparatem łagodniejszym niż gnojówka, a dodatkowo szybszym w przygotowaniu. Nastawiamy go tak samo jak gnojówkę – wiaderko pokrzyw zalewamy i odstawiamy na dobę. Po tym czasie odcedzamy i możemy używać (bez rozcieńczania). Nie namnoży nam się tyle pożytecznych mikroorganizmów, co w gnojówce, ale mamy gotowy preparat do oprysków niejako „od ręki”.

Kompost – jeśli mamy większą ilość pokrzyw, to zamiast na ściółkę, możemy je przeznaczyć na kompost. Pokrzywa to doskonały materiał wzbogacający kompost. Co dobre dla nas, dobrze także dla roślin. Rozkładająca się pokrzywa uwolni drzemiące w niej pokłady azotu, fosforu, potasu i innych potrzebnych roślinom mikroelementów.

Roślina pastewna

Poza już wspomnianymi witaminami i mikroelementami, pokrzywa zawiera także sporo białka i jest dobrym składnikiem paszy. Kury karmione paszą z dodatkiem pokrzyw lepiej niosą i dają jajka o ciemniejszym żółtku. U koni można zaobserwować poprawę stanu ich sierści

W kosmetyce

Pokrzywa to świetna roślina do pielęgnacji włosów. Kto nie słyszał o szamponie pokrzywowym? Przygotowanie takiego szamponu to wyższa skoła jazdy, ale już płukanka, to szkoła podstawowa. Oto przepis: 100g rozdrobnionych liści pokrzywy, 500ml wody, 200ml octu jabłkoweg (opcjonalnie). Pokrzywę zalać wodą i podgrzewać na małym ogniu do zagotowania. Ostudzić i dodać ocet. Polewamy umyte włosy i lekko osuszamy ręcznikiem. Nie spłukujemy, płyn będzie powoli wnikał w strukturę włosów i skórę głowy.

W przemyśle włókienniczym

Zanim w Europie spopularyzowała się bawełna, pokrzywa była jedną z roślin wykorzystywanych do produkcji tkanin. Z tego materiału szyte były na przykład mundury wojsk Napoleona. Pokrzywę na włókna zbiera się pod koniec lata, gdy rośliny zaczynają już powoli więdnąć i zasychać.

W czarach i magii

Tutaj już z przymrużeniem oka i jako ciekawostkę – kiedyś wierzono, że pokrzywa umieszczona pod łóżkiem chorego pomoże mu wrócić do zdrowia, a noszona jako amulet chroniła przed urokami. Maści z pokrzyw używano dla ochrony przed diabłem i złymi mocami 🙂

Jak widzicie z pokrzywy można wycisnąć naprawdę sporo. Dosłownie i w przenośni. Ja na pewno spróbuję bardziej zaangażować ją do pracy w moim ogrodzie.

Zastosowanie pokrzyw w skrócie na youtube:

  • Wyczerpujący wpis! 😀 Wykorzystanie pokrzywy w przemyśle włókienniczym brzmi okrutnie 😀 – chociaż domyślam się, że ubrania wcale nie parzyły 🙂

    • Racja 🙂 Gdyby wypuścić pokrzywową serię ubrań dzisiaj, z marketingiem początkowo mógłby być problem 🙂